Mleko to pokarm życia czy mit zdrowia?

1 czerwca obchodzimy nie tylko Dzień Dziecka ale też Dzień Mleka, święto, które tradycyjnie promuje mleko jako nieodłączny element zdrowej diety. 

Z biologicznego punktu widzenia mleko to wydzielina gruczołów mlekowych samic ssaków, unikalny pokarm produkowany w celu wykarmienia potomstwa. Każdy gatunek ssaka produkuje mleko o wyjątkowym składzie, idealnie dopasowanym do potrzeb rozwojowych swoich młodych. To biologiczna formuła życia bogata w tłuszcze, białka, cukry, immunoglobuliny i inne substancje niezbędne do rozwoju młodych osobników. Noworodek w pierwszych momentach życia jest całkowicie uzależniony od mleka matki. U ludzi karmienie wyłącznie mlekiem matki przez pierwsze 6 miesięcy życia jest złotym standardem żywieniowym rekomendowanym przez WHO. Po okresie niemowlęcym układ pokarmowy stopniowo przestawia się na inne źródła pożywienia, a enzymy trawiące laktozę mogą zanikać. W związku z tym, biologiczna potrzeba spożywania mleka kończy się w dzieciństwie i dotyczy to zarówno ludzi, jak i innych ssaków. 

Mleko to tylko jeden z wielu sposobów dostarczania wapnia, białka czy witaminy D – składników, które można równie skutecznie pozyskiwać z innych źródeł. Współczesna dietetyka dostrzega potencjał napojów roślinnych jako zdrowych, pełnowartościowych alternatyw dla mleka odzwierzęcego, pod warunkiem odpowiedniego wyboru. Mleko sojowe, migdałowe, owsiane czy ryżowe różnią się między sobą składem i właściwościami, dlatego warto czytać etykiety. Najlepsze są te niesłodzone, wzbogacane w wapń i witaminę D. Zaletą napojów roślinnych jest również ich mniejszy ślad węglowy i brak udziału w cierpieniu zwierząt. 

Warto zaznaczyć, że przemysł mleczarski wiąże się z szeregiem praktyk, które budzą etyczne wątpliwości, od separacji cieląt od matek, po wykorzystywanie krów ponad ich naturalne możliwości biologiczne. Współczesne mleko pochodzi najczęściej z wyspecjalizowanych ferm przemysłowych, a nie z idyllicznych pastwisk. Krowy mleczne są hodowane w sposób maksymalizujący wydajność, co wiąże się z bardzo dużą ingerencją w ich fizjologię i zachowanie. Przeciętna krowa w gospodarstwie przemysłowym produkuje kilkanaście razy więcej mleka niż jej przodkini spokojnie skubiąca trawę na łące i żywiąca swoją ludzką rodzinę. Aby zapewnić ciągłą laktację, krowy są regularnie zapładniane, a cielęta zazwyczaj odbierane są matkom w ciągu 24 godzin od porodu, co powoduje stres zarówno u matki, jak i u nowonarodzonego cielęcia. Takie praktyki naruszają naturalne potrzeby emocjonalne tych zwierząt, szczególnie potrzebę bezpieczeństwa, budowania więzi, opieki nad młodym i eksploracji środowiska.

Dobrostan zwierząt w hodowli mlecznej to temat coraz częściej poruszany w debacie publicznej. Obejmuje on nie tylko zdrowie fizyczne, ale również dobrostan psychiczny, czyli możliwość realizowania naturalnych zachowań. W warunkach intensywnej produkcji zwierzęta żyją często w zamknięciu, bez dostępu do pastwisk, z ograniczoną możliwością poruszania się. Niektóre gospodarstwa wdrażają praktyki poprawiające warunki życia krów, np. systemy wypasu, a także dłuższy okres opieki nad cielętami. 

Mleko to bez wątpienia cud biologii, idealny pokarm dla nowonarodzonych ssaków. Ale w dorosłym życiu człowieka nie jest niezbędne ani niezastąpione. Dziś mamy wiedzę i dostęp do alternatyw, które pozwalają nam zadbać o zdrowie bez kompromisu wobec środowiska i dobrostanu zwierząt.

Czy Wasza dieta, Szanowni Czytelnicy, zawiera mleko odzwierzęce?